Bijzondere zorgplicht beleggingshypotheken

De Hoge Raad heeft in zijn uitspraak d.d. 16 juni 2017 geoordeeld dat banken gehouden zijn aan een civielrechtelijke zorgplicht (bijzondere zorgplicht) ter voorkoming van overkreditering [1]. Deze bijzondere zorgplicht geldt bij beleggingshypotheken, maar geldt ook bij standaard hypotheken [2]. De plicht ter voorkoming van overkreditering bij beleggingshypotheken gold ook in de periode 1999-2003. Dus voorafgaand aan de inwerkingtreding van het wettelijke overkrediteringsverbod. De essentie van bovenvermelde uitspraak van de Hoge Raad zal hieronder nader worden toegelicht.

Beleggingshypotheek

In de periode 1999-2003 hebben consumenten op advies van een tussenpersoon beleggingshypotheken bij de SNS Bank N.V. (Bank) afgesloten. Beleggingshypotheken zijn financiële producten waarbij consumenten ‘meer’ kunnen lenen dan bij standaard hypotheken. Dit is mogelijk doordat de overwaarde van de woning wordt gebruikt om een hoger bedrag aan hypotheek te kunnen verstrekken. Dit zou echter, zonder die overwaarde meegerekend, volgens de normen niet mogelijk zijn geweest. Dat ‘extra’ bedrag aan overwaarde wordt vervolgens belegd. Het rendement uit de beleggingen dient mede als compensatie voor de hypotheeklasten. Het effect is dus tweeledig. Consumenten kunnen een hoger bedrag aan hypotheek krijgen en consumenten hoeven minder uit hun eigen portemonnee te betalen voor de hypotheeklasten.

Overkreditering bij beleggingshypotheek

De uitkomsten van de geadviseerde financiële plannen bleken op termijn echter desastreus. Als gevolg van fouten en/of systeemfouten in de financiële plannen en de aard en omvang van de beleggingen, konden consumenten niet meer hun hypotheeklasten betalen. De betaalbaarheid van de beleggingshypotheek was immers afhankelijk van de rendementen van de geadviseerde beleggingsconstructie. Consumenten konden de hypotheeklasten niet langer meer met hun eigen inkomen dragen. Hierdoor is er sprake van overkreditering.

Schending zorgplicht & aansprakelijkheid

Als gevolg van overkreditering hebben consumenten schade geleden. Een claimstichting heeft namens 171 gedupeerde consumenten een gerechtelijke procedure tegen de Bank aangespannen. Dit met als doel schadevergoeding te behalen. De Bank was echter van mening dat zij niet gehouden was om de schade te vergoeden. Het verweer van de Bank kwam erop neer dat zij destijds (1999-2003) niet gehouden was om overkreditering te voorkomen. De specifieke wet- en regelgeving ter voorkoming van overkreditering is pas per 1 januari 2006 in werking getreden. Om deze reden acht de bank zich niet aansprakelijk.

 

De Rechtbank gaf de Bank gelijk, maar in hoger beroep heeft het Hof geoordeeld dat de Bank onrechtmatig heeft gehandeld. De Hoge Raad is van oordeel dat het Hof, onder meer op het punt van de bijzondere zorgplicht ter voorkoming van overkreditering, van een juiste rechtsopvatting is uitgegaan.

 

Zoals het Hof terecht voorop heeft gesteld, brengt de maatschappelijke functie van een bank naar ongeschreven recht namelijk een bijzondere zorgplicht met zich mee. Dit om de consumenten te beschermen tegen onverantwoorde kredietverstrekking. Deze bijzondere zorgplicht geldt naast de wettelijke regels. Dat de plicht ter voorkoming van overkreditering destijds nog niet wettelijk was verankerd, betekent niet dat banken destijds niet gehouden waren om overkreditering tegen te gaan. De bijzondere zorgplicht kan namelijk verder reiken dan de zorgplichten binnen de financiële toezichtwet- en regelgeving.

 

Het bovenstaande betekent concreet dat banken, ook in de periode 1999-2003 waarin het wettelijke overkrediteringsverbod nog niet verankerd was, gehouden waren onderzoek te doen naar inkomens- en vermogenspositie van de klant. Zij moeten daarbij ook rekening houden met het risico van tegenvallende beleggingsrendementen. Dit met als doel om overkreditering te voorkomen. Bovendien was de bank in deze kwestie gehouden om de klant te informeren over de financiële risico’s van een beleggingshypotheek en diende zij zich ervan te vergewissen of de klant deze risico’s begreep en bereid was om deze te lopen. De Bank heeft derhalve een bijzondere zorgplicht bij beleggingshypotheken.

 

In aanvulling op de uitspraak van het Hof oordeelt De Hoge Raad dat er pas sprake is van overkreditering als daar ook (feitelijk) sprake van is geweest. Het Hof had dit eerst moeten beoordelen, hetgeen het Hof heeft nagelaten. De Hoge Raad heeft om deze reden de zaak terugverwezen naar het Hof die deze zaak verder in behandeling zal nemen en met een beslissing zal komen.

Conclusie

Kortom, de uitspraak van de Hoge Raad is tekenend voor de wijze waarop rechters een beroep op een zorgplichtschending beoordelen. Interessant is overigens dat de Hoge Raad de mening is toegedaan dat de bijzondere zorgplicht zelfs verder kan reiken dan de financiële toezichtwet- en regelgeving.

 

Heeft u het vermoeden dat in uw geval sprake is van overkreditering of heeft u een beleggingshypotheek die niet deugt of heeft u andere vragen over financieel recht. U kunt te allen tijde vrijblijvend contact opnemen met mr. P.A. (Pietro) Bonaparte, advocaat financieel recht via 040-4009106 of mail naar: afr@smartadvocaten.nl.

[1] HR 26 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:1107 (SNS Bank N.V. / Stichting Gedupeerden Overwaardeconstructie W&P).
[2] Overkreditering is een financiële situatie waarbij de klant niet (meer) in staat is om de financieringslasten van zijn ‘’hypotheek’’ te betalen doordat zijn inkomen ontoereikend is en/of doordat bijzondere risico’s zijn ingetreden (bijvoorbeeld: tegenvallende beleggingsrendementen).

^ Naar boven