Renteswap

Een rentederivaat is een verzamelnaam voor meerdere financiële producten. Een rentederivaat kan namelijk worden onderverdeeld in een: rentecollar, rentecap, rentefloor en/of interest rate swap (renteswap). In de praktijk om de renteswap het meeste voor. Om deze reden beperken wij dit artikel tot de renteswap.

Een contract

Een renteswap is een financieel product in de zin van artikel 1:1 Wft, maar is ook een contract.
Een ondernemer en een bank spreken contractueel af dat zij de rentestromen uit zullen wisselen. Een renteswap wordt dan gebruikt om het risico op een stijgend Euribor-rentetarief, zijnde een variabel rentetarief, af te dekken. Een renteswap kan echter ook voor speculatieve doeleinden worden afgesloten. Om gebruik te kunnen maken van een renteswap betaalt de MKB’er een debiteurenopslag, zijnde een vergoeding, aan de bank.

De werking

Door het afsluiten van een renteswap vindt er in feite een uitwisseling plaats tussen rentestromen. De ondernemer betaalt in beginsel een gefixeerd rentebedrag inclusief een debiteurenopslag aan de bank, terwijl de bank het Euribor-rentetarief (en daarmee het risico op een stijgende rente) voor haar rekening neemt. Het voormelde wordt in onderstaande figuur verduidelijkt.

 

Kreditovereenkomst

 

Het gefixeerde rentebedrag onder het rentederivaat (renteswap) is gebaseerd op een notional amount (fictieve hoofdsom), terwijl het Euribor-rentetarief vastgesteld is op de hoofdsom van de krediet-overeenkomst. De hoogte van beide hoofdsommen en de duur van zowel het krediet als de renteswap is in beginsel gelijk aan elkaar. Beide hoofdsommen worden gedurende de looptijd van de overeenkomsten verminderd conform het contractuele aflossingsschema dat in het kader van de kredietovereenkomst is afgesproken.

 

Voor de goede orde wordt opgemerkt dat de kredietovereenkomst en de renteswap aanvankelijk twee separate overeenkomsten betreffen. De rechtspraak bevestigt echter dat die twee financiële producten wel onlosmakelijk aan elkaar zijn verbonden.

De risico’s

Het afsluiten van een renteswap gaat niet gepaard zonder risico’s. Hieronder volgt een korte uiteenzetting van de meest voorkomende risico’s bij renteswaps.

A. Negatieve waarde

Renteswaps worden afgesloten met als doel het risico op een stijgende rente af te dekken. Een mogelijk risico is dat de rente niet stijgt, maar juist daalt. Indien de rente daalt, dan vertegenwoordigt de renteswap een negatieve waarde, waarbij de ontvangen variabele rentepost lager is dan de te betalen vaste rentepost. Een ondernemer dient bij een negatieve waardeontwikkeling het verschil tussen beide posten te vergoeden, zodat het weer in evenwicht komt. Dat kan extra kosten met zich meebrengen. Het voorgaande zal in onderstaande figuur nader worden toegelicht.

 

Negatieve waarde

 

De blauwe lijn geeft de fixatie onder de renteswap weer, terwijl de rode lijn de fluctuerende rente onder de kredietovereenkomst aangeeft.

B. Marginverpichting

Wanneer er sprake is van een negatieve waardeontwikkeling, kan de bank een ondernemer een marginverplichting opleggen. In dat geval dient een ondernemer liquide middelen bij te storten, dan wel anderszins zekerheid te stellen om het tekort te kunnen aanzuiveren. Hierdoor wordt het negatief verschil, welke ontstaan is door de negatief werkende renteswap, opgeheven. Het voorstaande zal in onderstaande worden verduidelijkt.

 

De nummers 4 t/m 7 geven de intervallen aan waarop de liquide middelen dienen te worden gestort, teneinde het negatieve verschil tussen de vaste- en variabele rentepost te doen opheffen.

Marginverplichting

C. (Tussentijdse) beëindiging

Aan een negatieve waardeontwikkeling zijn in beginsel geen directe gevolgen verbonden. Indien de looptijd van een renteswap wordt uitgezeten, dan zal de eindwaarde in beginsel nihil zijn. Indien de renteswap tussentijds c.q. vervroegd wordt beëindigd, dan kan de ondernemer wél worden geconfronteerd met aanzienlijke kosten. Zowel de ondernemer als de bank heeft onder bepaalde omstandigheden (bijvoorbeeld: het ontstaan van een vertrouwensbreuk) de bevoegdheid om de kredietovereenkomst en/of de renteswap tussentijds en/of vervroegd te beëindigen. In dergelijke gevallen kan de ondernemer worden geconfronteerd met (hoge) boeterentes en/of kosten onder de renteswap. De (tussentijdse) beëindiging van de renteswap geeft de bank – conform de algemene voorwaarden – het recht op een direct opeisbaar bedrag bij wijze van vergoeding van geleden verlies en gederfde winst. Het voorstaande zal in onderstaande figuur nader worden verduidelijkt.

Tussentijdse beëindiging

 

Het oranje gedeelte geeft de omvang van de boete aan die de ondernemer verschuldigd is indien de kredietovereenkomst vervroegd wordt beëindigd. Deze boete bestaat uit de resterende rentebetalingstermijnen en vermenigvuldigd met het op dat moment geldende rentetarief (de negatieve waarde).

D. Overige bijzondere risico’s

Aan een renteswap kleven meerdere risico’s. Te denken valt aan het risico dat een bank onder bepaalde omstandigheden – conform de algemene voorwaarden – een herzieningsbevoegdheid met betrekking tot de te betalen debiteurenopslag toekomst. Per slot van rekening heeft een ondernemer – door een eventuele verhoging van de debiteurenopslag – alsnog variabele kosten.

Een ander risico is het toepasselijke verlengingsrecht (ook wel genoemd: “swaption’’). De swaption is een financieel product dat naast de renteswap wordt afgesloten. Op basis van dit financieel product heeft de bank het recht om aan het einde van de looptijd van de renteswap, het contract te verlengen. In dat geval loopt de ondernemer het risico nog langer gebonden te zijn aan een negatief werkende renteswap.

 

Tot slot kan een ondernemer geconfronteerd worden met een mismatchrisico (ook wel genoemd: “overhedge’’). Mismatch ontstaat doordat de looptijd en/of de hoogte van de renteswap niet overeenstemt met de looptijd en/of de hoogte van de onderliggende kredietovereenkomst. Een voorbeeld van mismatch is het geval dat een ondernemer méér aflost dan volgens het contractuele aflossingsschema is afgesproken of omdat de bank de debiteurenopslag wijzigt.

Vragen?

Heeft u een vraag over het Herstelkader of wenst u uw mogelijkheden in te winnen om eventueel een gerechtelijke procedure te starten, dan kunt u contact opnemen met de advocaat financieel recht: de heer mr. P.A. (Pietro) Bonaparte, bel hem of stuur hem een berichtje via WhatsApp op zijn telefoonnummer 06 21 88 87 94 of stuur een e-mail naar pietrobonaparte@siebenadvocaten.nl.

^ Naar boven